Haftanın posteri: Virüsler…

virusGün geçmiyor ki dünyamız yeni virüslerle tanışmıyor. Daha düne kadar birçoğumuz zika vürüsü, ebola virüsü, garip rakam ve harflerle ifade edilen grip (kuş gribi, domuz gribi, vs) virüslerini duymamıştık.

Virüsler, konakçı adı verilen canlı bir hücreden bağımsız olarak çoğalamayan genetik elementlerdir. Virüsler genetik şifre olarak ya DNA ya da RNA’ya ve bir de bu molekülleri çevreleyen protein kılıflara sahiptir.

Dolayısı ile virüsler hücreler gibi karmaşık bir zar ve iç yapı organizasyonu (organeller diyoruz) göstermezler. Bazı virüslerin en dışında bir kılıf olsa da, bu kılıf içine girdiği hücreden ayrılırken ondan aldığı zar kalıntısıdır.

Zaten virüsler canlı olarak da kabul edilmiyor. Bunlar, canlıları hasta eden bir nevi küçük DNA, RNA ve protein partikülleridir. Bırakın gözle görmeyi, mikroskopla da göremezsiniz. Ancak, çok büyütmeli elektron mikroskopları altında görülebilirler. Hücreler mikronmetre boyutlarında iken, virüsler genellikle nanometre (yani metrenin milyarda biri) boyuttadır.

Dolayısı ile bir hücrenin içine binlerce virüs sığabilir. Burada, bir parazit gibi hücrenin kaynaklarını kullanarak o kadar çoğalırlar ki sonuçta hücreyi patlatırlar ve çevredeki diğer hücreler girmeye başlarlar. Şanslıyız ki, vücudumuzda bu yabancıları etkili bir şekilde tanıyan ve iş işten geçmeden yutup imha eden bağışıklık hücrelerimiz var.

Virüsler kendi genetik bilgilerini taşırlar ve böylece konakçının genomundan (genom=hücredeki tüm DNA) bağımsızdırlar. Fakat virüsler çoğalmak için gerekli enerji ve protein sentezi için konakçı hücreye ihtiyaç duyarlar. Bu nedenle, virüsler hücre içi parazitler olup çoğalma döngülerini tamamlayabilmek için bir hücreye (konakçı) girmek zorundadırlar.

Yani, virüslerin çoğalması için mutlaka hücre içine girmeleri gerekir. Bunu ya DNA veya RNA’sını enjekte ederek ya da bir bütün olarak hücreye girerek başarırlar. Bunun için hücrenin yüzeyindeki bazı özel almaçlara (bunlara reseptör diyoruz) bağlanırlar. Bu olaya enfeksiyon (bulaşma) adı verilir. Ancak virüsler hücre dışı bir forma sahip olup, bu onların uzun zaman konakçı dışında kalmasını ve bir konakçıdan diğerine geçişini sağlar.

Bazan türler arsı geçiş de olabiliyor. Kuş gribini, ilk defa maymunlarda keşfedilen ancak daha sonra insanlara da bulaşan HIV virüsünü hatırlayınız…

Her ne ise lafı fazla uzatmadan, bu haftanın posterini verelim:

viruslerVirüsler sadece hayvanları enfekte etmez. Bitki ve hatta bakteri virüsleri de vardır.

Her gün vücudumuza yediklerimizden, solduğunuz havadan ve içtiğimiz sudan milyarlarca (belki trilyonlarca) virüs girmektedir. Çok şükür ki, birçok diğer canlıyı enfekte eden virüsler vücudumuza girse bile bizi hasta etmezler.

Bu sınırlamaya “tür bariyeri” deniyor. Bir bakteri veya bitki virüsü hücremize girse bile onun çoğalmasını sağlayacak enzimler bizim veya diğer hayvanların hücrelerinde bulunmaz.

Ancak, bildiğiniz gibi soğuk zamanlarda bir arkadaşımızın kapalı bir mekanda biraz da suratımıza doğru hapşırması şifayı kapmak için yeterli sebeptir.

Yukarıda DNA ve RNA virüsleri olduğunu söyledim. DNA virüsleri ortam şartlarına daha dayanıklı, RNA virüsleri ise açık ortamda çabucak bozulurlar.

Daha ilginci kendi DNA’mızın önemli bir kısmı virüslerden gelmekte. Bunlara bize virüslerin mirası olarak bakabiliriz. Ancak, burada buna girmeyeyim. Karmaşık bir konu…

Yalnız şunu hatırlatayım, kanser gibi birçok hastalığın temelinde bizdeki bu virüs genlerinin rolü var.

Neyse… Şimdilik burada bitirelim.


Haftanın posteri: Virüsler…’ için 4 yanıt

  1. Geri bildirim: tabletkitabesi
  2. Yazınızı heyecanla okudum hocam.
    ” Daha ilginci kendi DNA’mızın önemli bir kısmı virüslerden gelmekte ” cümlesi ilgimi çekti .
    Umarım bu konuda da bir yazınızı okuma fırsatı bulurum.
    İyi çalışmalar hocam.

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s