Yerküre! En önemli 25 dönüm noktası…

25Gezegenimiz yani dünya yaklaşık 4.5 milyar yıl yaşında ve oluşmasından beri üzerindeki canlı ve cansız yaşam değişerek, gelişerek bazen da yok olarak devam etmektedir.

İşte size dünya tarihinin en büyük 25 kilometre taşı. Bunlar, evrimsel sıçramalardan asteroit etkilerine kadar dünyamızı şekillendiren dönüm noktaları idi.

Başlayalım…

1

4.5 milyar yıl önce: Yerküre doğuyor!

4.5 yıl önce yıldızımız yani güneşimiz de gençti. Dünya, genç güneşi kuşatan bir toz bulutu ve kayalıklardan bir bebek gibi büyümeye başladı. Birbirine yakın dönen dev kaya, toz ve parçalar birleşti ve yer çekimi kuvveti ile diğer kayaları çekerek daha da büyüdü. Ay muhtemelen küçük bir gezegen büyüklüğündeki bir gök cisminin dünyaya çarpması ve ondan bir parça koparması ile daha sonra oluştu.

24- 3.5 milyar yıl önce: Yaşamın orijini ilk organizmalar!

Yaşamın ne zaman başladığını hiç kimse bilmiyor. Tek hücreli canlıların en eski fosilleri 3.5 milyar yıl yaşında. Ancak, yaşam bundan biraz daha önce, büyük kayaların yeryüzüne yağması bittikten sonra başlamış olabilir. Yaşam deniz ve okyanus tabanlarındaki sıcak volkanik ağızlarda başlamış olabilir. İlk canlıların veya hücrelerin neye benzediğini bilmiyoruz.

 

33.4 milyar yıl önce: Yaşam güneş ışığının gücünü kullanıyor-Fotosentez

Tüm canlılar yaşamak için enerjiye ihtiyaç duyar ve dünyadaki enerjinin en büyük kayanağı ise güneştir. Dünyanın ilk canlıları da her nasıl oldu ise güneş ışığını kullanarak basit moleküllerden şeker moleküllerini yapmaya başladılar. Bu olaya fotosentez diyoruz. Ancak, günümüz yeşil bitkilerinin tersine bu organizmalar fotosentez sonucu oksijen üretemiyordu ve dolayısı ile atmosferde henüz oksijen yoktu.

43 milyar yıl önce: Tektoniklerin oluşması ve kıt’aların ortaya çıkması

Günümüzün yerküre yüzeyi birkaç düzine kaya tabakasından oluşur. Bu  tabakalar soğan yumrusu gibi birbirinin üzerine geçmiş bulunurlar ve uçları yerkürenin sıcak eriyik merkezine doğru gider ve burada eriyik halde bulunurlar. Bu olaya “plaka veya levha tektoniği” denir ve 3 milyar yıl önce oluştukları sanılmaktadır. İlk plaka tektoniğinin oluşması sonucu lakabı “Ur” olan ilk kıta oluşmuştur.

5.png2.4 milyar yıl önce: Büyük oksidasyon olayı ve solunabilir hava

Dünyanın tarihinin ilk yarısınd havada neredeyse hiç oksijen yoktu. Fakat bazı bakteriler, günümüzde yeşil bitkiler gibi karbon dioksit ve sudan şeker yapmak için güneş ışığını kullanmaya başlamışlardı. Bu mikroplar oksijeni atık bir ürün olarak pompaladılar ve bugün oksijen açısından zengin bir atmosferi yaratmaya başlıyorlardı. Ancak ilk oksijen, bir sera gazı metanı havadan spürdüğünden tüm gezegenin bir “Kartopundan bir küre” olarak donmasına neden oldu.

6.png2.1 milyar yıl önce: Endosimbiyoz ve kompleks hücrlerin ortaya çıkması

İlk organizmalar modern bakteriler gibi basit hücrelerdi, ancak bazıları çok daha karmaşık yapılar geliştirdi. Bu ‘ökaryotlar’ hücrelerinde çok sayıda özel ekipman geliştirdi. Ayrıca, yeni bir enerji kaynakları vardı: mitokondri adı verilen sosis şeklinde nesneler. Bu nesneler bir zamanlar serbest yaşayan ve endosimbiyoz adı verilen bir süreçte absorbe edilen bakterilerden türetilmişti. Buğun gördüğümüz her hayvan ve bitki bir ökaryot canlıdır.

7.png1.2 milyar yıl önce: Cinsiyetin ve dolayısı ile çiftleşmenin ortaya çıkması

1.8 milyar – 800 milyon yıl arasındaki fosil kayıtları oldukça mat görünüyor. Dolayısıyla bu döneme “Sıkıcı Milyar” denir. Ancak perde arkasında çok şey oluyordu. Bir kere cinsiyet ilk kez evrimleşti. Bazı organizmalar basitçe “ikiye bölünmeyi” bırakıp, oldukça karmaşık ve tuhaf olan “çiftleşme” modunu seçti. Neden? Hala bilemiyoruz… Ancak bunun yaklaşık 1.2 milyar yıl önce başladığını biliyoruz: O dönemden kalma kırmızı yosun fosilleri var ve bunların sporlar gibi uzmanlaşmış cinsel hücreleri oluşturduklarını biliyoruz.

8.png1 milyar yıl önce: Çok hücreli yaşam ve büyük organizmalar

İlk kez, hayat sadece tek hücrelerden ibaret değildi. Şimdi hücreler, ağız, bacaklar ve duyu organları gibi şeylerle daha büyük organizmaları oluşturmak için bir araya geldiler. Bunun ne zaman olduğunu söylemek zor: 2.1 milyar yıl öncesine ait büyük organizmaların fosilleri var, ancak bunlar sadece bakteri kolonileri olabilir. Farklı organizmalar grubu muhtemelen çok hücreliliği evrimleştirdi, bitkiler hayvanlardan önce bunu başardılar.

850-635 mi9lyon yıl önce: Kartopu Küre! Donmuş Dünya…

Dünya, 200 milyon yıllık bir sürede iki kez dondu. Buz, kutuplardan ekvatora kadar uzanmış olabilir. Bu ikinci Kartopu dönemi, ilk karmaşık hayvanların evrimini tetiklemiş olabilir. İlk kompleksorganizmalar, Ediacarans olarak adlandırılan tuhaf tüp ve yaprak şeklindeki karmaşık organizmalar ortaya çıktı.

535 milyon yıl önce: Kambriyen patlaması ve Büyük Ordovizyen Biyoçeşitlilik Olayı- Evrimsel sıçrayışlar

10

Hayvanlar evrimleştikten kısa süre sonra evrim iki büyük sıçrama yaptı. Kambriyen Patlaması’nda, neredeyse günümüz her modern hayvan grubunun on milyonlarca yılda ortaya çıktığı görülüyor. Bu belirgin ‘patlama’, kısmen daha iyi fosilleşmeye sebep oldu. Çünkü, birçok hayvan sert kabuklara sahipti. Daha sonra 489 milyon yıl önce, her hayvan grubu Büyük Ordovizyen Biyo Çeşitleşme Olayında genişledi.

11465 milyon yıl önce: Denizden çıkma ve bitkilerin karayı kaplamaya başlaması

Bazı hayvanlar, 500 milyon yıl öncesine kadar karaya geçmiş olabilir. Ancak bu kısa bir ziyareti. Muhtemelen bunu yumurta bırakmak için yaptılar. Arazide daimi ikamet eden ilk organizmalar bitkiler oldu. İlk kara bitkileri yeşil yosun akrabalarıydı, fakat hızla çeşitlendiler.

Ordovisiyen dönemi, yaşamın her yerde mantar gibi bittiği bir dönemdi. Fakat sonuna doğru, dünya çarpıcı bir biçimde soğudu. Buz tabakaları yayıldı. Ardından gelen buzul çağına Andean-Saharan denir. AdıAnd Dağları ve Sahra çölünden geliyor. Derin donma rekor düzeyde ikinci büyük yok oluşa, Ordovisiyen-Silüriye yol açtı. Çoğu hayat hala denizle sınırlıydı. Deniz türlerinin% 85’i silindi. Ardından, balıklaryaygın hale geldi.

13375 milyon yıl önce: Karada yürüyen balık… Yüzgeçten yürümeye!

Karada bitkilerin iyice yayılması ile, bir sonraki adım hayvanların suyun dışına çıkmasıydı. Böcekler ilk 400 milyon yıl önce bunu yapan ilkler arasında idi. Ancak kısa süre sonra, Tiktaalik gibi büyük, omurgalı, salamander gibi görünen bir balık tarafından takip edildi. Sonunda Devonian Yokoluşla, korkunç görünümlü zırhlı balıklar da dahil olmak üzere, birçok deniz hayvanı ortadan kalktı.

14320 milyon yıl önce: Sürüngenlerin görünmesi…

İlk sürüngenler ortaya çıktığında, Dünya, Geç Paleozoik Buz Devri denilen uzunca soğuk dönemlerin ortasındaydı. Sürüngenler, tıpkı amfibi gibi yeni türemiş türlerden evrimleşti. Atalarının aksine sert, kabuklu derileri vardı ve sert kabuklu yumurtalar suyun içinde bırakılmak zorunda değildi. Bu avantajlar sayesinde hızlı bir şekilde kara hayvanları haline geldiler. Sürüngen benzeri Dimetrodon, 4,5 m uzunluğa ulaştı – fakat bilinenin aksine bu bir dinozor değildi.

pangaea320 milyon yıl önce: Pangaea, yani Süper Kıta!

Son kez, tüm Dünya kıtaları bir araya gelerek dev bir süper kıta oluşturdular. Pangaea olarak bilinen, Panthalassa adlı dünyayı saran bir okyanusla çevrili idi. Bu kıta 175 milyon yıl öncesine kadar vardı ve daha sonra 10 milyonlarca yılda bölünmeye başladı ve parçaları bugünkü kıt’aları oluşturdu.

252 milyon yıl önce: 15Muhteşem Ölüm- Permian Yok oluşu!

Sürüngenlerin gelişirken, Dünya’daki yaşam belki de en büyük zorluğuyla karşı karşıya kaldı. Permien yok oluşu, deniz türünün ve benzer sayıdaki kara hayvanlarının % 96’sını yok eden gezegenin tarihindeki en büyük kitlesel yok oluş oldu. Bunun sebebini kesin olarak bilmiyoruz. Ancak buna büyük volkanik patlamalar sebep olmuş olabilir. Bunun akabinde ilk dinozorlar ortaya çıktı.

220 milyon yıl önce: İlk memeliler- Kıllı yaratıklar

16Dinozorların yayılması ve çeşitlendiği zamanda ilk memeliler de gelişti. Ataları, cynodonts denilen, yüzleri köpeklere benzeyen, kürk veya bıyıklara sahip olabilecek sürüngenlerdi. Morganucodon gibi erken memeliler küçük ve fareye benzerdi ve muhtemelen yalnızca gece aktifi. Bu, onları vücut ısısını sabit tutma özelliği olan sıcak kanlılığı arttırmak için teşvik etmiş olabilir.

201 milyon yıl önce: Triasik yok oluş ve Dinazorların devri

17Dinozorlar karada çoğalıyordu, denizde se ichthyosaurs adı verilen dev sürüngenler en kudretli yırtıcılar haline gelmişti. Sonra bir felaket izledi. Trias neslinin tükenme nedenini bilmiyoruz, ancak türlerin yaklaşık% 80’ini ortadan kalktı. Ardından, dinozorlar baskın kara hayvanlar oldu ve sonunda devasa boyutlara ulaştılar. Ağırlığı doğru olarak bilinen en büyük tür olan Dreadnoughtus schrani yaklaşık 59 ton ağırlığındaydı.

18

160 milyon yıl önce: İlk kuşlar ve tüylü uçuş!

Kuşlar tüylü dinozorlardan evrimleşti. Modern kuşlar, esas olarak Velociraptorlar olup, burun yerine gaga, kollar yerine kanatlara sahiptir. En ünlü ilk kuş olan Archaeopteryx, 150 milyon yıl önce yaşamıştır. Fakat son yıllarda Çin’de Xiaotingia ve Aurornis gibi biraz daha eski fosiller bulunmuştur.

20130 milyon yıl önce: Çiçekler açıyor… Bitkilerin devrimi ve devri

Bu garip gelebilir, ancak çiçekler nispeten yenidir. 465 milyon yıl boyunca kara bitkileri var, ancak o zamanın üçte ikisinden fazlasında çiçek yoktu. Çiçekli bitkiler sadece dinozor çağının ortasında ortaya çıktı. Aynı derecede tanıdık otlar daha yakın zamanda ortaya çıktı. En eski fosil otları yalnızca 70 milyon yaşında, ancak çimler bundan biraz daha önce evrimleşmiş olabilir.

2165 milyon yıl önce: Dinazorların ölümü… Beşinci yok oluş!

Boom, tükendin. 65 milyon yıl önce, dış uzaydan gelen büyük bir parça kaya şimdiki Meksika’ya çarptı. Patlama korkunçtu, ancak uzun vadeli etkileri daha da kötüydü. Toz, üst atmosfere atıldı ve güneş ışığını engelledi ve ardından gelen soğuk ve karanlıkta, Dünya, beşinci ve son toplu yok oluşa uğradı. Ortadan kalkan en ünlü yaratıklar dinozorlardı, fakat pterosaurlar ve dev deniz sürüngenleri de silindi.

2260-55 milyon yıl önce: İlk primatlar evrimleşiyor… Ağaçlarda yaşam!

Dinozorlar silindikten hemen sonra, memeliler, modern insanları andıran bir plasenta kullanarak gençlerini rahimlerinin içine besleme yeteneğini geliştirdiler. Yakında, bu erken plasental memelilerin bir kısmı ilk primatlara dönüştü. Sonuçta bunlar maymun ve insanlara evrimleşti. Ama ilkin bunlar küçük yaratıklardı. Bilinen en eski primat iskeleti, 30 gramı aşmayan Archicebus achilles adında bir türe aittir. Asya’nın sıcak ve nemli yağmur ormanlarında yaşıyorlardı.

Bitkiler yüz milyonlarca yıldır güneş ışığını kullanarak şeker yaptılar. Bu işleme fotosentez denir. Fakat oldukça yakın tarihte, bazı bitkiler bunu yapmanın daha iyi bir yolunu buldular. C4 fotosentezi, normal fotosentezden çok daha etkilidir ve C4 bitkilerinin sert koşullarla baş etmesine izin verir. Günümüzde bilim adamları, artan nüfusu beslenmek için pirincin C4 fotosentezi yapmasını sağlamak için genetik mühendislik teknikleri kullanıyorlar.

2413-7 milyon yıl önce: İnsana benzeyen ilk homininler- İnsanoğuna doğru…

İlk maymunlar yaklaşık 25 milyon yıl önce Afrika’da ortaya çıktı. Daha sonra, bir noktada grup, modern insanların ataları ve modern maymun ataları arasında ayrıldı. Tam olarak ne zaman söylemek zor, ancak modern genetik ve bir dizi fosil bulgusu sayesinde kaba bir fikrimiz var. Bilinen en eski hominid, yaklaşık 7 milyon yıl önce yaşamış olan Sahelanthropus tchadensis‘tir.

25200,000 yıl önce: İnsan ırkı!

Türümüz Homo sapiens, gülünç derecede genç. Sadece bir milyon yılın beşte birlik bir döneminde var olduk. Bu zman içinde yani 200 bin yıllık bir sürede Afrika’dan her kıtaya yayıldık ve hatta uzayabile çıktık. Faaliyetlerimiz, altıncı toplu yok oluşu hızlandırdı ve Dünya tarihinde iklim değişikliğinin en hızlı atışını gerçekleştirdik. Buna rağmen, Dünya tarihini kaydetmeyi başarmış tek tür biziz.

Kaynak: BBC Earth izni ile… (Courtesy of BBC Earth)

Yerküre! En önemli 25 dönüm noktası…” için bir yanıt

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s