Kendini Kopyalayan (Klon) İlk Canlı: Çilli İstakoz!

kerevitBakteri ve bazı bitki türleri hariç, canlıların hepsi eşeyli ürer. Bu hafta içinde bilim dünyasında ve sosyal medyada çokça geçen bir konu “kendi kendini kopyalayıp” çoğalan bir istakoz türü: Çilli İstakozla ilgili…

Normalde tabi istakozların da erkeği ve dişisi var ve bildik yolla! ürerler. Ama bizim Çilli İstakoz öyle biri değil. O kendini klonluyor… Bunu da “Partenogenez” denilen bir mekanizma ile kendi kendini üreterek yani kopyalayarak (kopyala-yapıştır) yapıyor…

Tabi bu öyle bir paparazzi haber de değil. Araştırma, alanın öncüsü ciddi bir dergide: Nature Ecology & Evolution (2018).

Tabi hayvan kendini kopyaladığı için bir “risk” de oluşturuyor. Eşini arayıp, kur yapıp meşakkatli bir yol yerine, canı istediği zaman kendini kopyalıyor ve dolayısı ile doğal çevrede baskın duruma geçip diğer türlerin de kullandığı besinleri süpürüyor. Tabi bu durum diğerlerinin yok oluşunu getiriyor… Dolayısı ile hem Amerika hem de Avrupa Birliği Ülkelerinde yasaklanmış bir tür…

Peki bu Çilli İstakoz (Procambarus virginalis) nasıl ortaya çıktı?

Mizansenler muhtelif…

Kimine göre 25 yıl önce hiç olmayan bu agresif istakoz türü ilk kez 1990’larda Almanya’daki akvaryumlarda ortaya çıktı. Yukarıdaki çalışmayı (Nature Ecology & Evolution) yapan araştırmacılara göre, Çilli İstakoz iki tamamen farklı istakozdan oluşuyor. Yani vücudunun yarısı farklı diğer yarısı farklı!

Normalde canlılar taşıdıkları kromozomlardan her birinin ikişer kopyasına sahip (biri anneden diğeri babadan). Ama bizim Çilli İstakozda her bir kromozomun 3 kopyası var!!! Kopyalardan ikisi DNA dizisi ile birbirine oldukça benzer iken (homolog kromozom), üçüncü kopya bunlara hiç benzememektedir.

Peki bu nasıl mümkün oluyor?

Yumurta veya sperm anin bir çevresel değişikliğe maruz kaldığında içindeki kromozom sayısını iki katına çıkarıyor. Böyle anormal bir yumurta normal spermle döllendiğinde veya anormal sperm normal yumurtayı döllediğinde bu hilkat garibesi yaratıklar, yani partenogenetik (cinsel temas olmadan olmadan kendi kendini çoğaltabilen) canlılar ortaya çıkabiliyor. Tabi bu işinde ilk kez akvaryumda olduğu düşünülüyor (akvaryumun sıkıcı ve sınırlı ortamını düşünürsek hiç de fena bir sav değil!)

Çilli İstakozun ilk bilimsel tanımı 2003 yılında yapılmış ve yine dünyaca ünlü Nature dergisinde yayımlanmış. Bu araştırmada araştırmacılar araştırdıkları türlerin tümünün dişi olduğunu ve parenonenez yoluyla çoğaldığını göstermişler. Partenogenezde döllenmemiş yumurta annesinin benzeri bir genom ile yetişkin bir bireye dönüşür.

Çilli İstakozun partenogenezle nasıl üreme özelliği kazandığı henüz bir muamma gibi duruyor. Ancak, cinsiyete dayalı çoğalma genlerinin kaybedilmesi veya mutasyonu bunun temelini oluşturabilir.

Bir zamanlar sadece akvarumlarda bulunan ve akvarumcuların favorisi olan Çilli İstakoz’un 2007’de deniz ve okyanuslara açıldığı ve şimdilerde Madagaskar’da diğer doğal istakoz türlerini tehdit edecek boyutlara ulaştığı belirtiliyor.


Kendini Kopyalayan (Klon) İlk Canlı: Çilli İstakoz!” için bir yanıt

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s